Een bijzonder orgel
Het Bätz/Witte orgel van de Grote Kerk in Gorinchem is in september 1853 in gebruik genomen. Dit orgel, waarvan het eerste ontwerp dateert uit 1851, is het eerste door C.G.F. Witte gerealiseerde driemanuaals orgel met een rugpositief. Het is ook zijn eerste ontwerp in de zogenaamde rondboogstijl. Het front is geïnspireerd op een ontwerp voor een nieuw orgel in de Zuiderkerk te Rotterdam (1850). De drie beelden op de hoofdkas zijn vervaardigd door de Utrechtse beeldhouwer Joannes Rijnbout.
Bij de bouw van het orgel maakt men gebruik van een aanzienlijke hoeveelheid pijpwerk van het in 1761 door Johann Heinrich Hartmann Bätz gebouwde orgel in de vorige kerk. Deze had op zijn beurt weer gebruik gemaakt van pijpwerk vervaardigd door Stephanus Cousijns uit 1666. Het orgel is in de loop der jaren diverse malen hersteld en gewijzigd. Schoonmaak- en herstelwerkzaamheden vonden onder meer plaats in 1872 (C.G.F. Witte), 1885 (J.F. Witte) en 1899 (L. van Dam en Zonen).
Windmotor
In 1912 werkte de firma Steenkuijl & Recourt aan het instrument. Deze firma plaatste in 1921 een windmotor en verwijderde daarbij twee van de zes spaanbalgen. In de jaren 1954-60 volgde een ingrijpende restauratie door J.C. Sanders & Zn en K.B. Blank. Daarbij werden de windvoorziening en het pedaalklavier gewijzigd en nieuwe registerknoppen aangebracht. In de periode 1980-1990 voerde de firma Gebr. Van Vulpen een gefaseerde restauratie uit. De firma Pels & Van Leeuwen voegde in 2002 de registers Gedekt 8', Roerquint 6' en Trompet 4' aan het pedaal toe.
In het najaar van 2007 is begonnen met het restauratieplan zoals dat enkele jaren daarvoor is opgesteld door de Rijksorgeladviseur, Jan Bonefaas en Ton van Eck. Gelijktijdig met de restauratie van het Bovenwerk is een zwelkast aangebracht. Deze werkzaamheden zijn eveneens door de firma Pels & van Leeuwen uitgevoerd.
'Eindeloze kleurdoos'
Organist Gerben Budding noemt het Bätz/Witteorgel in de Grote Kerk een 'eindeloze kleurdoos'. Deze typering doet hij in een interview in het Reformatorisch Dagblad van zaterdag 23 januari 2010. Budding is erg enthousiast over de brede klankkleur van het instrument en noemt het 'een goede leermeester'.
Positieve reacties
Budding in het interview: 'Ik krijg veel positieve reacties op mijn benoeming. Zowel van kerkgangers die ik zondags mag begeleiden als van concertbezoekers. Sommigen zeggen: „Na zo veel jaar Bonefaas krijgen we het orgel nu op een andere, bredere manier te horen.” Dat bedoelen ze niet negatief richting mijn voorganger. Zelf heb ik groot respect voor hem. Op mijn presentatieconcert heb ik, als eerbetoon, een stuk van Bonefaas gespeeld.'
Lees het hele interview
Website van Gerben Budding
